Cimcif Seven İrem

İrem, Fındıklı’daki Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin Boğaz’a nazır Taş Taşınabilir Kültür Varlıkları Laboratuvarı’nda, ekim ayının rüzgârlı bir sabahında İstanbul Surları’ndaki kireç taşı blokların tuz kristalleşmesi ($salt\ weathering$) ve kapiler su emilimi nedeniyle yaşadığı fiziksel aşınmaları inceliyordu. Sanat Tarihi ve Taş Konservasyonu doktora öğrencisiydi; Yedikule ve Belgradkapı hattındaki Geç Roma dönemi kitabelerinin x-ışını floresans ($XRF$) ve kızılötesi termografi verilerini, taşların porozite değişim matrisleriyle haritalandıran tezini hazırlıyordu. Ancak enstitüdeki kıdemli bir restorasyon kurul üyesinin, Tarihi Yarımada'da özel bir otel inşaatı sırasında açığa çıkan Bizans sur kalıntılarının yıktırılmasına imkân tanıyan "tarihi ve mimari niteliği yoktur" ibareli sahte arkeometrik etüt raporuna imza atması yönündeki baskısına kararlılıkla direndi.

Bunun üzerine İrem’in taş kesme analiz ünitesine, 3D lazer tarama veritabanına ve optik mikroskopi odasına erişim kartı aniden kapatıldı. İrem’in 14 aydır derlediği taş ayrışma indeks denklemleri, epigrafik deşifre şemaları ve harç mekaniği matrisleri kilitli sunucuda mahsur kalırken, saha taramalarında kullanılan hassas lazer skener cihazının yıllık sigorta primi şahsi zimmet borcu olarak üzerine yıkıldı.Ekim gecesinin Sarayburnu Sahili’nde esen dondurucu poyrazında, Gülhane Parkı’nın deniz surlarına bakan taş bankında otururken cebinde yalnızca kentin uzak bir noktasına gitmeye yetecek tek bir basımlık Akbil bakiyesi kalmıştı.

Cankurtaran’da kiraladığı nemli ve penceresiz çatı katı oda, ödenmeyen iki aylık kira yüzünden ev sahibi tarafından kilitlenmiş; İrem’in sur restorasyon paftalarını ve epigrafik analiz çizimlerini içeren teknik rulo çantası dışındaki kişisel eşyaları sokağa bırakılmıştı. Taş banka çöken İrem, kucağındaki su geçirmez kılıftan taş porozite denklemlerini ve tuz kristalleşme basınç grafiklerini çıkardı. Sur duvarlarını aydınlatan cılız sarı ışık altında, kireç taşı çözünürlük katsayılarını ve kitabe deşifre matrislerini milimetrik kâğıda elle aktarmaya başladı. Kurşun kalemin kâğıda dokunduğu her an, içindeki çaresizlik mesleki bir tutkuya ve sarsılmaz bir kültürel miras iradesine dönüşüyordu. O sırada İstanbul Surlarındaki restorasyon projelerini ve taşınmaz kültür varlıklarını denetleyen Kültür ve Turizm Bakanlığı Cultural Heritage and Museums Daire Başkanı, gece yarısı deniz surlarının gölgesinde profesyonel taş konservasyonu ve epigrafik atlas çizen İrem’i fark etti. Çizimlerin teknik analiz gücünden ve arkeometrik birikiminden etkilenen yetkili, İrem’e Ulusal Tarihi Surlar ve Taş Taşınabilir Eserleri Koruma Projesi’nde baş uzman araştırmacı kadrosu sağladı.