Üsküdar Escort Birsen

Birsen, antika denizcilik, haritacılık ve eğim nirengi cihazları ile pirinç klinometreler (gemilerin yalpa açısını ve arazi eğimini ölçen şakullü mekanik cihazlar) restorasyonu üzerine çalışan, 19. yüzyıl Boğaz çarkçıbaşılarının ve topoğraflarının kullandığı döküm pirinç cihazların mikron ölçeğindeki derece kadranlarını ve gümüş şakul millerini kalibre eden yirmi dördüncü yaşına girmiş bir pirinç ustasıydı. Boğaz’ın Anadolu yakasındaki eski dik yamaçlara ve yalılara komşu kalabilmek için Kanlıca’da, Hacı Muhittin Sokak’taki eski bir ahşap kayıkhane deposunu atölye-ev kiraladı.

Birsen’in mücadelesi; sertleştirilmiş pirinç kaynak tellerinin, hassas açı kumpaslarının fahiş maliyeti ve Boğaz’dan esen fırtınaların getirdiği ağır tuzlu nemin metal yüzeylerde hızlıca yeşil korozyon oluşturma riskiydi. Gündüzleri Kanlıca İskelesi yakınlarındaki yoğurtçu ve balıkçı dükkânlarında parça başı bulaşık yıkıyor ve kasa taşıyor, gece yarısı ise atölyesindeki sarı masa lambasının altında mikroskopla klinometrenin aşınmış şakul tırnaklarını temizliyordu. Odasında ısıtıcı olmadığı için kışın soğuktan uyuşan elleri, milimetrik derece çizgilerini kazımasını imkânsız hale getiriyordu.

Kırılma noktası, özel bir marine arşivi için restore ettiği 1845’lere ait pirinç döküm ve gümüş kadranlı antika bir klinometre cihazının teslim gününden bir gece önce yaşandı. Hacı Muhittin Sokak’ta yapılan altyapı kazısı sırasında kepçenin ana su borusunu patlatması sonucu, tazyikli su Birsen’in atölyesinin pencerelerinden içeri doldu. Su, doğrudan temizlenmiş ve koruyucu cila yağı sürülmemiş mekanik cihazın üzerine aktı.

Birsen, dondurucu suyun içinden cihazı saniyeler içinde çekti. Islanan hassas pirinç parçalar saatler içinde oksitlenip şakul milinin serbest salınımı kilitlenebilirdi. Sırılsıklam halde atölyeden çıkıp Kanlıca Camii’nin tarihi taş avlu duvarının dibine koştu. Mahalledeki kapalı bir ekmek fırınının sıcak havalandırma alanına sığınarak, cihaz parçalarının üzerindeki suyu mikrofiber bezlerle saatlerce çekti. Sabaha kadar fırının kademeli ısısında parçaları kurutup kalibrasyonu baştan uyguladı. Ertesi gün klinometreyi milimetrik eğim hassasiyetiyle sahibine teslim ettiğinde, bu şehrin çamuruna ve soğuğuna karşı kendi emeğinin zaferini bir kez daha kanıtlamıştı.